Aadhar Card – What is Aadhaar Card, Benefits of Aadhaar Card, How to Apply for an Aadhaar Card

Aadhar Card – What is Aadhaar Card, Benefits of Aadhaar Card, How to Apply for an Aadhaar Card

Aadhaar Card is one of the most important documents concerning the identity of an Indian citizen. It serves as an address proof and also as a photo ID proof of the holder. Additionally, the document has become a critical document across the banking and the telecommunication space, wherein the bank account number and the telephone number of an individual are linked to their Aadhaar number. But then, what is an Aadhaar Card, how to apply for an Aadhaar Card, and what are the benefits of having an Aadhar Card? Let us look at these crucial aspects through this blog.

What is an Aadhaar Card?

Aadhaar was launched in 2009. It is a 12-number individual identification issued by the Unique Identification Authority of India (UIDAI) on the Government of India’s behalf. An Aadhaar number serves as an ID proof and address proof anywhere across India. Any resident of India, regardless of age and gender, if he satisfies the verification process as prescribed by UIDAI he can apply for an Aadhaar card. Let us now look at how to apply for Aadhaar.

Aadhaar Card for Minors

Minors can be enrolled for Aadhaar. While applying for Aadhaar for minors below age five, you must submit the minor’s birth certificate and parents’ ID and address proof. Children below five get a Baal Aadhaar card which is blue.

Aadhaar Card for Foreigners

Foreigners residing in India can also apply for Aadhaar, even if they are not citizens of India. However, a foreigner can apply for Aadhaar only if they are residing in India for over 182 days in the last 12 months.

How to apply for an Aadhaar Card?

Applying for Aadhaar is simple. You only have to follow the set process. Let us look at the step-by-step procedure to apply for Aadhaar.

  • Visit https://appointments.uidai.gov.in/easearch.aspx?AspxAutoDetectCookieSupport=1 to find an enrollment center near you.
  • Book an online appointment through https://aadharcarduid.com/aadhaar-card-apply-online. However, you can also visit the Aadhaar center without an appointment.
  • Submit ID proof, address proof, and proof of birth date. Documents that serve as ID proofs include passport, voter ID card, PAN card, driving license, government photo ID card, etc.
  • Fill the enrollment form with the necessary information, and submit the form and documents.
  • Complete the biometrics process
  • You will get an acknowledgment slip as enrollment proof. It will comprise a 14-digit enrollment number, enabling you to trace your application’s status.
  • Once the verification process is complete, you will receive your Aadhaar Card at your address through post. Please note that it will take around three months to receive the card.

Benefits of Aadhaar Card

Having an Aadhaar has several benefits associated with it. Some of the most significant ones include,

  • If you register your Aadhaar with EPFO, the PF amount gets directly credited to the Aadhaar cardholder.
  • If your mobile number is registered with Aadhaar, you can sign legal documents electronically through an OTP you receive on your Registered Mobile Number. The eSign is valid and enforceable anywhere in India.
  • Having an Aadhaar number enables you to get the LPG amount directly credited to your bank account linked with your Aadhaar. If you already have a connection, you have to provide an Aadhaar copy to the gas agency.
  • In case you have an Aadhaar, you get the passport in only ten days.
  • An Aadhaar number enables you to open a bank account without submitting a plethora of documents. You can open an account anywhere in India with an Aadhaar and a minimum amount of cash.
  • Furthermore, students eligible for stipends and scholarships can have the amount directly credited to their account after providing the Aadhaar number.

Do Not Have An Aadhaar? Apply Now!

Remember, Aadhaar is a critical document and is required everywhere these days. So, now that you know what Aadhaar is, how to apply it, and its benefits, apply for an Aadhaar if you do not already have one! Keep following our blog space for more educational content, and enhance your financial literacy through Arth Shikshan.

5 Significant Benefits of Banking / Benefits of Banking

5 Significant Benefits of Banking / Benefits of Banking

In simple words, a bank is a financial institution that enables you to deposit money, store money, withdraw it, and further also lend you money in the form of a loan. Banking forms a significant sector of every economy, and the banking system of a particular country offers a set of advantages to its customers. Let us look at the five benefits of banking through this blog.

5 Advantages of Banking

1. Safety

With banks, your money remains safe. Banks create digital accounts that credit money into your account whenever you or an external party deposits money into it. As a result, you do not have to take the risk of saving money in a home-based locker. Instead, depositing your money in a bank helps you keep your money secure.

2. Enables Savings

Keeping cash at home can result in unnecessary and uncontrolled expenses. However, depositing money in a bank helps you save money and use it when you require it, should you have as many funds in your account. Moreover, these days banks offer ATMs to withdraw cash and mobile applications to enable seamless and instant transfer funds.

3. Earn Interest on Savings

Banks offer a particular rate of interest on savings. So, it is an opportunity for you to earn something on your savings instead of risking and maintaining it in the form of cash in your traditional home-based locker.

4. Traditional Investment Options like FD and RD

Banks have been famous for offering investment options such as fixed deposits (FD) and recurring deposits (RD). Opening an FD requires you to deposit a particular amount in your account and keep it as is until maturity. On maturity, depending on the tenure of the deposit, you earn interest on it. You can choose to get a monthly interest or get the principal with interest on maturity, either paid to your savings account or get the FD auto-renewed.

On the other hand, in the case of an RD, you are required to pay a particular amount, say INR 5,000 every month, on a particular date to the RD account. In the case of manual banking, you have to pay it manually. However, in the case of e-banking, based on your standing instructions, the amount gets debited from your account automatically, or you have to manually credit it to the RD account on the specified date. On maturity, you get principal and interest credited to your account.

5. Apply for a Loan

This is another significant benefit of having banks in the financial ecosystem. Banks lend money in the form of a loan and charge a specific interest rate to the borrower. The borrower needs to repay the loan, along with interest, within the stipulated time frame. Banks offer various types of loans such as home loans, car loans, personal loans, etc., after careful consideration and evaluation of the applicant’s case and submitted documents.

We hope this article gave you good insights into the benefits of banking. At Arth Shikshan, we aim to grow FinTech awareness across every part of the country and provide a better understanding of it through various informative videos and blogs in different local languages of India. So, stay tuned with Arth Shikshan, and keep increasing your financial awareness with us.

KYC म्हणजे काय? KYC विषयी नेहमी विचारले जाणारे 7 प्रश्न

KYC म्हणजे काय? KYC विषयी नेहमी विचारले जाणारे 7 प्रश्न

आधुनिक काळातील बँकिंग आणि गुंतवणुकीचे मार्ग काळाबरोबर लक्षणीय विकसित झाले आहेत आणि त्यानुसार त्याचे नियम,कायदे आणि आवश्यकता देखील विकसित झाल्या आहेत. त्यातीलच एक KYC!

आपला बऱ्याच वेळा KYC या शब्दाशी संबध आला असेल, नाही का? पण मग, KYC म्हणजे काय? बँका KYC का करतात? बँकांना KYC पूर्ण करण्यासाठी कोणती विविध कागदपत्रे लागतात आणि KYC च्या वेगवेगळ्या काय प्रक्रिया आहेत? या प्रश्नांची उत्तरे या ब्लॉगच्या माध्यमातून पाहूया.

1. KYC म्हणजे काय?

सोप्या शब्दात KYC म्हणजे आपल्या ग्राहकांना जाणून घेणे (क्नो युवर कस्टमर), ही एक प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये बँका आणि इतर वित्तीय संस्था त्यांच्याशी आर्थिक व्यवहार करणाऱ्या ग्राहकांची ओळख आणि पत्ता पडताळून पाहतात. ही प्रक्रिया प्रत्येक वित्तीय संस्थेसाठी अनिवार्य आहे आणि रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने ती बंधनकारक केली आहे. खाते उघडणे, म्युच्युअल फंडामधील गुंतवणूक, कर्जासाठी अर्ज करणे, क्रेडीट कार्डसाठी अर्ज करणे, FDs, RDs मध्ये पैसे गुंतवणे इत्यादीसाठी KYC अत्यावश्यक आहे.

2. बँकेत खाते उघडताना KYC करण्यासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत?

बँक खाते उघडताना आपण अलीकडील फोटोसह ID आणि पत्ता पुरावा आणि आधार क्रमांक/नोंदणी क्रमांक म्हणून PAN सादर करणे आवश्यक आहे.

3. पत्त्याच्या पुराव्यासाठी KYC कागदपत्रे कोणती?

  • विजबिल (तीन महिन्यांपेक्षा जुने नको)
  • टेलिफोन बिल (तीन महिन्यांपेक्षा जुने नको)
  • पाण्याचे बिल (तीन महिन्यांपेक्षा जुने नको)
  • पासपोर्ट
  • वाहन परवाना
  • मतदाराचे कार्ड
  • वैध भाडे करार
  • ICAI, ICWAI, ICSI, बार कौन्सिल इत्यादी महाविद्यालयांनी प्रिंट करून जारी केलेली पत्त्यासहित वैध ओळखपत्रे सुद्धा KYC पत्ता पुरावा म्हणून मानली जाऊ शकतात.

4. ओळख पुराव्यासाठी लागणारी कागदपत्रे कोणती?

  • मतदार ID कार्ड
  • पासपोर्ट
  • आधार कार्डवरून मिळणारा UID
  • फोटो असलेले PAN कार्ड
  • राज्य किंवा केंद्र सरकार, नियामक संस्था इत्यादींनी जारी केलेली दस्तऐवज धारकाचा फोटो असलेली कागदपत्रे.
  • ICAI, ICWAI, ICSI, बार कौन्सिल इत्यादी महाविद्यालयांनी जारी केलेली वैध ओळखपत्रे सुद्धा KYC पत्ता पुरावा म्हणून मानली जाऊ शकतात.
  • एखादया व्यक्तीचे नाव आणि पत्ता असलेले वैध क्रेडीट किंवा डेबिट कार्ड

5. KYC पडताळणीचे विविध प्रकार कोणते?

KYC पडताळणीचे दोन प्रकार – आधार-आधारित KYC आणि वैयक्तिक KYC. KYC पडताळणीचे हे दोन्ही प्रकार पाहू.

आधार-आधारित KYC

आधार-आधारित KYC ऑनलाईन करता येते. जर आपल्याकडे इंटरनेट कनेक्शन असेल तर तुम्ही आधार-आधारित KYC करू शकता. तथापि, प्रक्रिया करण्यासाठी आपणास आपल्या मूळ आधार कार्डाची एक प्रत स्कॅन करून अपलोड करण्याची आवशक्यता आहे.

म्युच्युअल फंडाच्या गुंतवणुकीचे उदाहरण पाहूया. जर तुम्हाला एखादया विशिष्ट म्युच्युअल फंडामध्ये गुंतवणूक करायची असेल आणि आधार-आधारित KYC करायची असेल तर तुम्ही प्रतिवर्षी केवळ रुपये 50,000/- गुंतवू शकता. तथापि, आपण अधिक गुंतवणूक करणार असाल तर आपल्याला वैयक्तिक KYC पडताळणी करावी लागेल.

वैयक्तिक KYC पडताळणी

नावाप्रमाणेच, वैयक्तिक KYC पडताळणी ही ऑफलाईन म्हणजेच वैयक्तिकरित्या करतात. वैयक्तिकरित्या KYC पडताळणी पूर्ण करण्यासाठी तुम्हाला KYC कियोस्क किंवा बँकेला भेट देण्याची गरज आहे आणि आधार बायोमेट्रिक्सवरून आपली ओळख पटवणे आवश्यक आहे. तथापि, आपल्याला स्वतःहून बँकेत जाणे शक्य नसेल तर आपण आपल्या बँक प्रतिनिधीला किंवा तृतीय पक्षाच्या विक्रेत्याला कॉल करून KYC प्रतिनिधीला आपल्या निवास स्थानी किंवा ऑफिसमध्ये पाठविण्याची विनंती करून KYC प्रक्रिया पूर्ण करू शकता.

आजकाल आणि विशेषतः या कोव्हीड महामारीच्या काळामध्ये बँका किंवा वित्तीय संस्था व्हिडिओ कॉलवरून आपली KYC प्रक्रिया पूर्ण करतात, ज्यामध्ये विनंतीनुसार आपण आपले आधार कार्ड आणि इतर कागदपत्रे दाखविणे आवश्यक आहे.

6. आपण KYC पूर्ण केल्यानंतर देखील आपल्याला वेळोवेळी KYC करणे आवश्यक असते का?

होय. बँकांना त्यांची KYC रेकॉर्ड्स वेळोवेळी अद्यतनित करणे गरजेचे असते. त्याची दोन करणे आहेत. प्रथम ग्राहकांच्या खात्याविषयी फसवणूक रोखणे हा त्यांच्या उपायांचा एक भाग आहे आणि दुसरे,बँक खात्यांवरील चालू कामाचा हा एक भाग आहे. खात्याचा प्रकार आणि बँकेच्या जोखीम प्रक्रियेसारख्या घटकांनुसार आपले KYC रेकॉर्ड अद्यतनित करण्यासाठी बँकेचा आपल्याला कॉल करण्याचा किंवा संपर्क साधण्याचा कालावधी बदलतो. परंतु, त्यांची KYC रेकॉर्ड अद्यतनित करण्यासाठी बँक आपल्याशी नक्कीच संपर्क साधू शकते.

7. आपण बँकेत उघडलेल्या प्रत्येक खात्यासाठी KYC प्रक्रिया पूर्ण करणे आवश्यक आहे का?

नाही. जेव्हा आपण एखादया बँकेत KYC – अनुपालन खाते उघडता केवळ तेव्हाच सर्वप्रथम KYC करणे आवश्यक असते. त्याच बँकेत नवीन खाते उघडताना आपल्याला तीच कागदपत्रे परत सादर करण्याची आवशक्यता नसते.

KYC ही एक अत्यावश्यक प्रक्रिया आहे, ज्यामुळे बँक आणि वित्तीय संस्थांना त्यांच्या ग्राहकांच्या ओळखीची पडताळणी करण्यास मदत होते. ही प्रक्रिया बँकांच्या सुरक्षेच्या दृष्टीकोनातून महत्वाची आहे आणि अशाप्रकारे फसवणूक, बनावट ओळख अशासारख्या सुरक्षिततेच्या चिंता टाळल्या जातात. या ब्लॉगमध्ये आपणास KYC विषयी पुरेशी माहिती मिळाली असेल अशी आम्ही आशा करतो. अधिक अद्यतनांसाठी अर्थशिक्षण पोर्टलचे अनुसरण करत रहा.

PAN कार्ड म्हणजे काय? PAN कार्डचे फायदे, PAN कार्डसाठी अर्ज कसा करावा, PAN साठी आवश्यक कागदपत्रे.

PAN कार्ड म्हणजे काय? PAN कार्डचे फायदे, PAN कार्डसाठी अर्ज कसा करावा, PAN साठी आवश्यक कागदपत्रे.

पर्मनंट अकाऊंट नंबर ज्याला PAN म्हणून ओळखले जाते, ही एक इलेक्ट्रॉनिक प्रणाली आहे ज्यामध्ये विशिष्ट PAN वरून एखादया ठराविक व्यक्तीची किंवा कंपनीची कर संबंधित माहिती नोंदवली जाते. PAN हा वैशिष्ट्यपूर्ण क्रमांक आहे आणि म्हणूनच कर भरणाऱ्या दोन व्यक्ती, कंपनी किंवा संस्थांमध्ये एकच PAN असू शकत नाही. आता आपण PAN कार्डचे फायदे,PAN अर्ज करण्याची प्रक्रिया, PAN अर्ज करण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे इत्यादी काही प्रश्न पाहू.

1. PAN चे विविध प्रकार कोणते?

PAN च्या विविध प्रकारांमध्ये
  • वैयक्तिक कंपनी
  • ट्रस्ट
  • सोसायटी
  • HUF
  • हिंदू अनडिव्हायडेड फॅमिली
  • परदेशी
  • भागीदारी/संस्था

2. PAN कोण जारी करते?

भारत सरकारच्या आयकर विभागाकडून PAN जारी केले जाते.

3. PAN आजीवन आहे का?

होय, PAN ची वैधता आजीवन आहे.

4. PAN कार्डसाठी अर्ज करण्यास लागणारी वेगवेगळी कागदपत्रे कोणती?

PAN साठी अर्ज करण्यास आपल्याला दोन प्रकारची कागदपत्रे सादर करावी लागतात – पत्त्याचा पुरावा (POA) आणि ओळख पुरावा (POI).
वैयक्तिक POA/ POI – पासपोर्ट, मतदार ID, वाहन परवाना, आधार
ट्रस्ट चॅरिटी कमिशनरने जारी केलेल्या ट्रस्ट डीडची किंवा नोंदणी क्रमांकाच्या दाखल्याची प्रत.
कंपनी (भारतात नोंदणीकृत) कंपनी निबंधक – नोंदणी प्रमाणपत्र जारी करते.
हिंदू अनडिव्हायडेड फॅमिली HUF च्या प्रमुखांनी HUF आणि POA आणि POI चा तपशील
सोसायटी सहकारी संस्थांच्या निबंधक किंवा धर्मादाय आयुक्तांकडून नोंदणी क्रमांकाचे प्रमाणपत्र
भागीदारी/संस्था (LLP) संस्था किंवा मर्यादित उत्तरदायित्व भागीदारी व भागीदारी करारनामाद्वारा निबंधकाने जारी केलेले नोदणीकृत प्रमाणपत्र
वरील घटकांव्यतिरिक्त,परदेशी नागरिक देखील PAN कार्डसाठी अर्ज करू शकतात. हे करण्यासाठी त्यांना भारत सरकारने जारी केलेला पासपोर्ट, PIO/ OCI , राहत्या देशाचे बँक स्टेटमेंट आणि भारतात NRE बँक स्टेटमेंटची एक प्रत सादर करणे आवश्यक आहे.

5. PAN साठी अर्ज कसा करावा?

आपण PAN साठी ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन प्रक्रियेवरून अर्ज करू शकता. PAN साठी ऑनलाइन अर्ज कसा करायचा आणि PAN ऑफलाईन अर्ज करण्यासाठी टप्प्या टप्प्याने प्रक्रिया पाहूया.

ऑनलाइन PAN अर्ज प्रक्रिया

  • NSDL किंवा UTIITSL च्या वेबसाईटवर जा
  • त्यामध्ये दिलेल्या तपशिलांसह आवश्यक फॉर्म भरा
  • आवश्यक कागदपत्रे सादर करा आणि प्रक्रिया शुल्क भरा
  • प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर अधिकारी दिलेल्या पत्त्यावर PAN कार्ड पाठवतील

ऑफलाईन PAN अर्ज प्रक्रिया

  • अधिकृत PAN केंद्राला भेट दया आणि PAN अर्ज मिळवा
  • अर्जाचा फॉर्म भरा
  • आवश्यक कागदपत्रे जोडा
  • प्रक्रिया शुल्क भरून फॉर्म सादर करा
  • प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर अधिकारी आपण दिलेल्या पत्त्यावर PAN कार्ड पाठवतील

6. PAN साठी अर्ज करताना किती खर्च येतो?

PAN साठी अर्ज करण्याचे शुल्क हे रुपये 93/-+ GST इतके आहे. तर भारतीय संप्रेषणाच्या पत्त्यासाठी एकूण किंमत रुपये 110/- आहे.

7. PAN कार्ड हरवल्यास PAN साठी पुन्हा अर्ज कसा करावा?

आपले PAN कार्ड हरवले, आता काय करायचे? काही हरकत नाही, असे झाल्यास घाबरू नका किंवा त्रास करून घेऊ नका. आपण PAN कार्डच्या नक्कल प्रतीसाठी ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन अर्ज करू शकता. पहिल्यावेळी PAN कार्डसाठी अर्ज करताना आपण केलेल्या जवळपास त्याच प्रक्रियेचे अनुसरण करा. NSDL किंवा UTIITSL च्या वेबसाईटवर जा, आपण भारतीय नागरिक असल्यास फॉर्म 49-A भरा किंवा परदेशी असल्यास फॉर्मफॉर्म 49-AA भरा, PAN कार्डच्या नक्कल प्रतीसाठी ऑनलाइन पैसे भरा. अधिकारी आपले PAN कार्ड 45 दिवसांच्या आत पाठवतील.

8. आपल्याला PAN कार्डची आवशक्यता का आहे?

PAN असल्याने बऱ्याच आवश्यक प्रक्रिया सोप्या आणि जलद झाल्या आहेत. त्याप्रमाणे, PAN कार्डच्या काही लाभांमध्ये खालील घटक समाविष्ट आहेत.
  • पत्त्याचा पुरावा
  • ओळखीचा पुरावा
  • व्यवसाय नोंदणी
  • कर भरणे
  • फोन कनेक्शन मिळवणे
  • गॅस कनेक्शनसाठी अर्ज करणे
  • डिमॅट खाते उघडणे
  • म्युच्युअल फंडामध्ये गुंतवणूक करणे
  • बँक खाते उघडण्यास आणि चालवण्यास पात्र होणे
  • आर्थिक व्यवहार करणे
  • कर परताव्याचा दावा करणे
PAN कार्डसाठी अर्ज केल्यास आपणास अनेक मार्गांनी लाभ होतात. एक प्रकारे त्यावरून आपली विश्वासार्हता प्रस्थापित होते आणि आपण भारताचे जबाबदार नागरिक असल्याचे दर्शविले जाते. म्हणून आपल्याकडे अद्याप PAN कार्ड नसेल तर आपण त्यासाठी अर्ज करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे वरील लाभांकरिता पात्र होण्यासाठी ते मिळवा. आर्थिक साक्षरतेबद्दल अधिक माहितीसाठी आमच्या ब्लॉग स्पेसचे अनुसरण करा.  
नवीन बँक हस्तांतरण पद्धती (NEFT, RTGS, आणि IMPS)

नवीन बँक हस्तांतरण पद्धती (NEFT, RTGS, आणि IMPS)

डिजिटल-युगाच्या बँकिंग क्षेत्रातील सुजाण ग्राहक म्हणून आपल्याला NEFT, RTGS आणि IMPS या संज्ञा माहित असणे आवश्यक आहे. अर्थातच या सर्व संज्ञा ऑनलाईन निधी हस्तांतरणाशी निगडीत आहेत. तथापि, यामधील प्रत्येक संज्ञा काय आहे याचा स्वतंत्रपणे आपण काही विचार केला आहे का? प्रत्येकाचे फायदे आणि तोटे, ते एकमेकांपेक्षा कसे वेगळे आहेत आणि ते कसे वापरावे? आपल्याला याविषयी काही माहिती नसेल तर अर्थशिक्षणाच्या या ब्लॉगवरून त्याची उत्तरे मिळतील.

NEFT

NEFT म्हणजे काय?

RBI ने ओळख करून दिल्याप्रमाणे, NEFT म्हणजे नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फंड ट्रान्स्फर. यामुळे भारतात कोठेही त्वरित पैसे हस्तांतरित करता येतात. तथापि, NEFT वरून निधी हस्तांतरण सुलभ होण्यासाठी, त्यात गुंतलेल्या बँकांच्या शाखा NEFT सक्षम असणे गरजेचे आहे. आता आपण NEFT बाबत काही साधक आणि बाधक बाबी पाहूया.

NEFT चे फायदे आणि तोटे

NEFT चे फायदे

  • रीअल-टाईमच्या जवळपास निधी हस्तांतरण
  • सुरक्षित निधी व्यवस्था
  • ईमेल/SMS वरून लाभकर्त्याच्या खात्यावर पाठवलेल्या जमेचे सकारात्मक पुष्टीकरण
  • वर्षभर 24/7 निरंतर उपलब्ध

NEFT चे तोटे

  • ही पद्धत सुरक्षित आहे, पण ऑनलाईन निधी हस्तांतरण प्रणाली म्हणून हॅकिंगची शक्यता असल्याने डेटा असुरक्षित राहतो.
  • ऑनलाईन निधी हस्तांतरण प्रणालीसंबंधी माहिती नसलेले लोक NEFT वरून निधी हस्तांतरण करू शकत नाहीत.

ऑनलाईन निधी हस्तांतरणासाठी NEFT कसे वापरावे?

आता दहा सोप्या पायऱ्यांचे अनुसरण करून NEFT हस्तांतरण कसे करायचे ते पाहू.

1. आपल्या बँकेच्या इंटरनेट बँकिंग पृष्ठावर साइन इन करा

2. मुख्य स्क्रीनवरील निधी हस्तांतरण पर्यायावर क्लिक करा

3. NEFT पर्याय निवडा

4. दिलेल्या यादीतून योग्य लाभार्थी निवडा

5. लाभार्थीचे नाव आधीपासून समाविष्ट केले नसेल तर ते “लाभार्थी समाविष्ट करा” बटणावर क्लिक करा

6. लाभार्थीचा आवश्यक तपशील प्रविष्ट करून, त्याचे सत्यापन करून पुष्टी करा

7. नवीन लाभार्थीचे नाव समाविष्ट केल्याची पुष्टी करण्यासाठी आपल्या नोंदणीकृत मोबाइल नंबरवर चार अंकी OTP येईल

8. लाभार्थीचे नाव खात्यामध्ये समाविष्ट केले जाईपर्यंत प्रतीक्षा करा

9. आता लाभार्थीचे नाव निवडा आणि बँक खाते निवडा ज्यामधून पैसे हस्तांतरित केले जातील

10. योग्य रक्कम प्रविष्ट करा आणि NEFT हस्तांतरण सुरु करण्यासाठी पुष्टी करा बटणावर क्लिक करा

RTGS

RTGS म्हणजे काय?

RBI ने 2004 मध्ये ही सेवा सुरू केली, RTGS हे रिअल टाइम ग्रॉस सेटलमेंटचे संक्षिप्त रूप आहे. रिअल टाइममुळे हे निरंतर रिअल-टाईममधेच निधी हस्तांतरण शक्य होते, ज्यामुळे बँकेकडून त्यांना मिळालेल्या प्रक्रियेच्या सूचनांचा संदर्भ मिळतो. दुसरीकडे, ग्रॉस सेटलमेंट म्हणजे निर्देशांच्या आधारे सूचनेवर निधी हस्तांतरण सूचना हाताळणे होय.

RTGS चे फायदे आणि तोटे

RTGS चे फायदे

  • RTGS हस्तांतरणासाठी कमाल मर्यादा नाही
  • पूर्ण-दिवस निधी हस्तांतरणाची उपलब्धता
  • बँक शाखेतून रिअल-टाईममध्ये निधी हस्तांतरणाची सक्षमता
  • डिमांड ड्राफ्ट किंवा प्रत्यक्ष धनादेश जारी करण्याची आवशक्यता दूर करणे
  • हस्तांतरणासाठी कोणतेही शुल्क किंवा मूल्य नाही
  • पैसे कधीही आणि कोठूनही हस्तांतरित करता येऊ शकतात

RTGS चे तोटे

  • RTGS करण्यासाठी किमान रक्कम रुपये 2 लाख आहे ज्याला वरची मर्यादा नाही
  • हे आपल्या ग्राहकांना संबंधित व्यवहाराचा मागोवा घेण्याची परवानगी देत नाही

RTGS हस्तांतरण कसे करावे?

ऑनलाइन RTGS हस्तांतरण करण्याच्या पायऱ्या पाहूया.

1. आपल्या बँकेच्या इंटरनेट बँकिंगमध्ये साइन इन करा

2. वेबसाईटच्या मुखपृष्ठावर निधी हस्तांतरणावर क्लिक करा

3. लाभार्थीचे पर्याय निवडा

4. उपलब्ध इंटर-बँक देयकाच्या पर्यायामधून RTGS पर्याय निवडा

5. आवश्यक तपशिलासह नमूद करताना लाभार्थीचे नाव समाविष्ट करा

6. अटी आणि नियम स्वीकारा यावर क्लिक करून पुष्टी करा

7. मोबाइल नंबरवर आपल्याला अत्यंत-सुरक्षित पासवर्ड मिळेल

8. लाभार्थ्यास अधिकृत करण्यासाठी तो पासवर्ड प्रविष्ट करा.

9. लाभार्थीचे नाव समाविष्ट करण्यासाठी सुमारे 30 मिनिटे ते काही तास लागतात

10. एकदा लाभार्थीचे नाव समाविष्ट झाले की निधी हस्तांतरण/देयक हस्तांतरण टॅबवर जा आणि RTGS वर क्लिक करा

11. आवश्यक रक्कम प्रविष्ट करा आणि योग्य लाभार्थी निवडा

12. अटी आणि नियम स्वीकारा यावर क्लिक करा आणि हस्तांतरणाची प्रक्रिया करण्यासाठी पुष्टी करा

IMPS

IMPS म्हणजे काय?

IMPS हे इमिजिएट पेमेंट सर्व्हिस याचे संक्षिप्त रूप आहे. RBI आणि NPCI यांनी याची सुरवात केली आणि नंतर 2010 मध्ये पायलट प्रकल्पाच्या माध्यमातून चार प्रमुख बँकांसह याची सुरुवात केली. तथापि, गेल्या काही वर्षांमध्ये 150 पेक्षा अधिक बँकांमध्ये याचा वापर होऊ लागला आहे. यामुळे लॅपटॉप आणि मोबाइलवरून निधी त्वरित हस्तांतरित करता येतो आणि ही सेवा निरंतर उपलब्ध असते. IMPS हस्तांतरणासाठी बँका नाममात्र शुल्क आकारले जाते.

IMPS हस्तांतरणाचे फायदे आणि तोटे

IMPS हस्तांतरणाचे फायदे

  • 24/7 उपलब्ध
  • त्वरित निधी हस्तांतरण
  • IMPS हस्तांतरण ऑनलाइन उपलब्ध आहे.
  • इंट्राबँक आणि इंटरबँक हस्तांतरणाची उपलब्धता
  • हस्तांतरणावर किमान रक्कम नाही.
  • SMS, मोबाइल, नेट बँकिंग, ATM इत्यादी हस्तांतरण उपलब्ध आहे –

IMPS हस्तांतरणाचे तोटे

  • कमाल हस्तांतरणावर मर्यादा आहे

IMPS हस्तांतरण कसे करावे?

इथे पायरी पायरीने IMPS हस्तांतरण प्रक्रिया आहे.

1. आपल्या बँकेच्या नेट बँकिंग पोर्टल किंवा वेबसाईटवर लॉग इन करा.

2. निधी हस्तांतरण पर्यायावर जा.

3. प्राप्तकर्त्याचा MMID आणि मोबाइल नंबर प्रविष्ट करा. तथापि, आपण आधार खाते क्रमांक किंवा IFSC क्रमांक देखील प्रविष्ट करू शकता.

4. हस्तांतरण रक्कम प्रविष्ट करा

5. हस्तांतरण विनंती प्रमाणित करण्यासाठी आपला PIN प्रविष्ट करा

6. आपणास आणि प्राप्तकर्त्यास निधी हस्तांतरण पूर्ण झाल्याचे SMS पुष्टीकरण प्राप्त होते.

ऑनलाईन बँकिंगने बँकिंग क्षेत्रामध्ये परिवर्तन घडवून आणले आहे तसेच आर्थिक व्यवहार पूर्ण होण्याचा वेग आणि सोयीच्या बाबतीत RTGS, IMPS आणि NEFT ने बँकिंगमध्ये बदल घडवून आणण्यात महत्वाची भूमिका बजावली आहे. या ब्लॉगवरून आपणास NEFT, RTGS, आणि IMPS विषयी पुरेशी मुलभूत माहिती मिळाली आहे अशी आम्ही आशा करतो. आर्थिक साक्षरतेविषयीच्या अधिक माहितीसाठी या ब्लॉग स्पेसचे अनुसरण करत रहा.

बॅंकिंगचा परिचय – बँका, बँकेचे प्रकार, सुविधा आणि ऑनलाईन बँकिंग म्हणजे काय

बॅंकिंगचा परिचय – बँका, बँकेचे प्रकार, सुविधा आणि ऑनलाईन बँकिंग म्हणजे काय

बँकिंग प्रकिया भारतासाठी नवीन नाही. 200 वर्षाहून जास्त काळ ही प्रणाली देशाच्या आर्थिक परीसंस्थेचा भाग राहिली आहे. हे अशा क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे जे अनेक वर्षांपासून विकसित होत आले आहे आणि काळानुसार अद्ययावत होत राहिले आहे.

बँकिंग आता आपल्या जीवनशैलीचा आणि आपल्या आर्थिक उलाढालींचा अविभाज्य भाग आहे. याचे कारण आपण बँकेवर जास्त विश्वास ठेवतो. तथापि आपल्याकडे बरेच लोक आहेत, ज्यांना बँका कशा आहेत, बँकेचे प्रकार, विविध राष्ट्रीयकृत, खाजगी बँका इत्यादीसारख्या बँकिंग मुलभूत गोष्टींबद्दल माहिती नाही. अर्थशिक्षण या ब्लॉगच्या माध्यमातून भारतातील बँकिंगच्या अशा काही आवश्यक बाबींविषयी चर्चा केली आहे. या ब्लॉगमुळे लोकांच्या बँकिंगच्या ज्ञानात भर पडेल अशी आम्ही आशा करतो.

बँक म्हणजे काय?

बँक ही एक अधिकृत आणि परवानाधारक वित्त्तीय संस्था असून, या माध्यमातून आपल्या ठेवी प्राप्त करण्यास, त्या ठेवण्यास, आवश्यकतेनुसार ग्राहकांना पैसे काढण्यास आणि कर्ज घेणे शक्य होते. याव्यतिरिक्त, बँका संपत्ती व्यवस्थापन, लॉकर्स, चलन विनिमय इत्यादीसारख्या वित्तीय सेवा देखील देतात. भारतामध्ये देशातील बँकिंग प्रणाली भारतीय रीझर्व्ह बँकेकडून (RBI) नियंत्रित केली जाते ,जी भारताची केंद्रीय आणि नियामक संस्था आहे.

भारतात विविध प्रकारच्या कोणत्या बँका आहेत?

भारतात बँकांचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण केले आहे.

व्यावसायिक बँका

भारतात व्यावसायिक बँकांचे नियमन बँकिंग नियमन कायदा 1949 द्वारे केले जाते. या बँकांचे उद्दिष्ट नफा कमावणे हे आहे. मुलभूतपणे, त्या ठेवी स्वीकारतात आणि कॉर्पोरेट, सरकार आणि सामान्य लोकांना कर्ज देतात. व्यावसायिक बँकांमध्ये सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका, खाजगी क्षेत्रातील बँका, परदेशी बँका आणि ग्रामीण क्षेत्रातील बँका यांचा समावेश असतो.

लघु वित्त बँका

नावाप्रमाणेच लघु वित्त बँकांचे सूक्ष्म उद्योग, अल्पभूधारक शेतकरी आणि बरेच लघु उद्योग आणि असंघटीत क्षेत्रांना वित्त पुरवण्याचे उद्दिष्ट आहे. या बँका बँकिंग नियमन कायदा 1949 च्या कलम 22 अंतर्गत परवानाकृत आहेत आणि RBI कायदा 1934 आणि FEMA च्या तरतुदीनुसार त्यांचे नियंत्रण होते. लघु वित्त बँका, लघु उद्योगांना पाठींबा देतात आणि म्हणूनच भारतीय अर्थव्यवस्थेमध्ये महत्वाचे योगदान देतात.

सहकारी बँका

सहकारी अधिनियम 1912 अंतर्गत नोंदणीकृत आणि निवडून दिलेल्या व्यवस्थापकीय समितीतर्फे चालवणाऱ्या बँकांना सहकारी बँका असे म्हणतात. या बँका ना-नफा, ना-तोटा तत्वावर चालतात आणि त्यांच्या लाक्ष्यित विभागात प्रामुख्याने लघु उद्योग, उद्योजक, उद्योग आणि शहरातील स्वयंरोजगार करणारे लोक समाविष्ट असतात. सहकारी बँकासुद्धा भारतातील ग्रामीण भागांमध्ये सेवा पुरवितात. शेती, हॅचरी यासारख्या उपक्रमांमध्ये सहभागी असलेल्या लोकांसहित हा विभागामध्ये ग्राहकांचा समावेश होतो.

 पेमेंट्स बँका

पेमेंट्स बँक हा भारताच्या बँकिंग कॉसमॉसमध्ये तुलनेने नवीन विभाग आहे आणि याची संकल्पना RBI ने मांडली होती. सध्या, पेमेंट बँकामध्ये प्रति ग्राहक रुपये 1 लाखापर्यंत मर्यादित ठेव आहे. या बँका नेट बँकिंग, मोबाईल बँकिंग, ATM कार्ड्स आणि डेबिट कार्ड्स अशा विविध प्रकारच्या इतर सेवा देतात.

राष्ट्रीयकृत, खाजगी क्षेत्र, विदेशी बँका आणि भारतातील लघु वित्त बँका

बँकांच्यापुढील वर्गीकरणामध्ये, आपण यापूर्वी पाहिलेल्या श्रेणींमध्ये मोडणाऱ्या काही बँकाचा विचार करूया.

राष्ट्रीयकृत बँका:

बँक ऑफ इंडिया, स्टेट बँक ऑफ इंडिया, बँक ऑफ महाराष्ट्र, इंडियन बँक, युनिअन बँक ऑफ इंडिया, सेन्ट्रल बँक ऑफ इंडिया, इंडियन ओव्हरसीझ बँक, बँक ऑफ बरोडा, पंजाब नॅशनल बँक, कॅनरा बँक आणि पंजाब आणि सिंध बँक आणि UCO बँक

खाजगी क्षेत्रातील बँका:

HDFC बँक, ICICI बँक, IDFC बँक, IDBI बँक, बंधन बँक, अॅक्सिस बँक, करुर व्यास बँक, कर्नाटक बँक, जम्मू आणि काश्मीर बँक, इंडसइंड बँक, फेडरल बँक इत्यादी.

विदेशी बँका:

BNP परीबास, HSBC बँक, कतार नॅशनल बँक (QPSC), बँक ऑफ अमेरिका, JP मॉर्गन चेस बँक NA, क्रेडीट अॅग्रीकॉल कॉर्पोरेट आणि इन्व्हेस्टस्टमेंट बँक, डॉइच बँक अशा अनेक.

लघु वित्त बँका:

कॅपिटल स्मॉल फायनान्स बँक लि., जना स्मॉल फायनान्स बँक लि., उत्कर्ष स्मॉल फायनान्स बँक लि., इक्विटाज स्मॉल फायनान्स बँक लि., इत्यादी.

भारतातील बँकांनी पुरवलेल्या सुविधा

बँकिंग सुलभ करणे आणि बँकिंग अनुभव वाढवणे यासाठी बँक आपल्या ग्राहकांना विविध सुविधा पुरवितात. आपण सर्वात महत्वपूर्ण पाच गोष्टींचा थोडक्यात आढावा घेऊ.

1. बँकर्स चेक

बँकर्स चेक ही पे ऑर्डर आहे जी बँक स्वतः देयकाच्या खात्यामधून आवश्यक रक्कम काढून त्यास जारी करतो. बँकेमधून पैसे पाठवण्याच्या एका पद्धतीमध्ये ती आहे. ज्या व्यक्तीला किंवा कंपनीला पैसे द्यायचे आहेत आशा व्यक्तीच्या किंवा कंपनीच्या नावाने बँकर धनादेश जारी करतात. ग्राहक बँकेला या सेवेसाठी कमिशन देतात. ही सुविधा स्थानिक पेमेंट देण्यासाठी वापरली जाते.

2. NEFT (नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फंड्स ट्रान्स्फर)

NEFT ही आधुनिक काळातील इलेक्ट्रॉनिक निधी हस्तांतरण पद्धत आहे ज्यामध्ये एका बँकेतून दुसऱ्या बँकेत ऑनलाईन पद्धतीने निधी हस्तांतरण करता येते. NEFT ला कोणतीही किमान आणि कमाल निधी हस्तांतरण मर्यादा नसते. ज्यांची बँक खाती आहे असे लोक ही सुविधा वापरतात. तथापि, खाते नसलेल्या लोकांनाही याचा लाभ घेता येतो. नंतरच्या प्रकरणात, एखादी व्यक्ती NEFT-सक्षम शाखेत रोख जमा करते आणि NEFT मार्फत निधी हस्तांतरण करण्याची सूचना जारी करते.

3. बँक ड्राफ्ट

बँक ड्राफ्ट सुविधेचा वापर करून ग्राहक, केवळ खातेदार इतर ठिकाणी पैसे पाठवू शकतात. बँकेने केलेल्या विनंतीप्रमाणे खातेधारकांना तपशीलांसह विशिष्ट प्रोफार्मा भरणे आवश्यक आहे.

बँक आपल्या खात्यात आवश्यक रकमेसह डेबिट केल्यावर बँक ड्राफ्ट जारी करते. पुढे ग्राहक ज्याला पैसे देणार आहे त्याला ड्राफ्ट पाठवतो. ड्राफ्ट प्राप्तकर्ता त्याचा ड्राफ्ट बँकेत जमा करतो आणि बँक निर्दिष्ट रक्कम त्याच्या खात्यात जमा करते. बँक ज्या शाखेत ड्राफ्ट देय असेल, त्या शाखेला त्याबद्दल माहिती देते. तथापि, बँक ड्राफ्ट ही खूप वेळकाढू प्रक्रिया आहे आणि त्यामध्ये मोठ्या प्रमाणावर शुल्क समाविष्ट असते.

4. कॅश-क्रेडीट

कॅश-क्रेडीट ही आणखी एक महत्वपूर्ण सुविधा आहे ज्यात बँक ग्राहकाची सध्याची मालमत्ता, स्थिर मालमत्ता इत्यादींनुसार ग्राहकाला कर्ज देते. मालमत्तेवर कर्ज देताना बँका, बँकर्सच्या बाजूने ती गहाण ठेवतात.

5. RTGS (रिअल टाईम ग्रॉस सेटलमेंट)

RTGS म्हणजे रिअल-टाइम आणि ग्रॉस बेसिसवर निधी हस्तांतरण. RTGS मध्ये व्यवहारासाठी प्रतीक्षा कालावधी नसतो. प्रक्रिया सुरू झाल्यानंतर लगेच प्रणालीवरून व्यवहार सुनिश्चित केला जातो. पुढे, एकूण सेटलमेंट म्हणजे दुसरा कोणताही व्यवहार मधे न आणता किंवा घोळ न घालता, एकास एक या आधारावर हा व्यवहार ठरवणे होय. परंतु हे लक्षात घेतले पाहिजे की RTGS पेमेंट्स अंतिम आणि अपरिवर्तनीय आहेत आणि देशाच्या मध्यवर्ती बँकेमार्फत केली जातात आणि देखरेख किंवा नियंत्रितही त्यामार्फत केली जातात.

ऑनलाईन बँकिंग म्हणजे काय?

ऑनलाईन बँकिंग हा बँकिंगचा सर्वात नवीन प्रकार आहे. यात इलेक्ट्रॉनिक माध्यमाद्वारे बँकिंग करणाऱ्या ग्राहकांचा समावेश आहे. ही वन क्लिक बँकिंग ही एक अशी सुविधा आहे ज्यामुळे ग्राहकांना डेस्कटॉप, लॅपटॉप, स्मार्टफोन, टॅबलेटवरून निधी हस्तांतरित करणे, बिले भरणे,बँक खाती उघडणे, खात्याचे स्टेटमेंट पाहणे, सेवेसाठी विनंती करणे, विविध उत्पादनांची माहिती घेणे, बँकेच्या ऑफरची माहिती घेणे, कर्जासाठी अर्ज करणे इत्यादी गोष्टी करणे शक्य होते.

ऑनलाईन बँकिंग अंतर्गत असलेल्या काही सेवांमध्ये इलेक्ट्रॉनिक निधी हस्तांतरण (IMPS, RTGS, NEFT, इत्यादी.), ATMs, मोबाइल बँकिंग, आणि बऱ्याच इतर सेवांचा समावेश आहे. बँकिंगचा हे सोयीस्कर स्वरूप आहे कारण यामुळे 24/7 बँक खात्यात प्रवेश मिळतो, कधीही आणि कोठेही डिजिटल पेमेंट करता येते, व्यवहाराबद्दल त्वरित सूचना पाठवता येते आणि सतर्क करता येते, रोख रक्कम बाळगणे आणि रोख व्यवहार करणे हे टाळण्यासाठी ग्राहकांना मदत होते.

अर्थशिक्षणाविषयी

अर्थशिक्षण हा एक FinTech चा उपक्रम आहे ज्याचा हेतू स्थानिक साक्षरतेच्या भाषांमध्ये बँकिंग, वित्त आणि वित्तीय तंत्रज्ञानाशी संबंधित अनेक मुलभूत आणि आधुनिक संकल्पना स्पष्ट करून आर्थिक साक्षरता वाढवणे हा आहे. वाढती आर्थिक साक्षरता एखाद्या विशिष्ठ समाजामधे फरक घडवू शकेल अशी आशा करायला काहीच हरकत नाही.